Azərbaycanın təbii zənginliyi

Azərbaycan Respublikasının ərazisi zəngin floraya malikdir. Burada 4500-dən çox çiçəkli, ayrı-sortlu bitki növü yayılmışdır. Növlərin ümumi sayına görə Azərbaycanın florası Cənubi Qafqazın digər ölkələri ilə müqayisədə daha zəngindir. Respublikada rast gəlinən bitki növləri Qafqazda bitən bitki növlərinin ümumi miqdarının 66 faizini təşkil edir.

Eyni zamanda, ölkə relikt və endemik növlərlə də seçilir. Xüsusilə Talış zonası bu baxımdan daha zəngindir. Dəmirağac, Lənkəran akasiyası və şabalıdyarpaq palıd kimi qiymətli növlər burada qorunur və ərazidə 240-a yaxın endemik bitki mövcuddur. Zəngin bitki örtüyü fauna üçün əlverişli yaşayış mühiti formalaşdıraraq ekoloji tarazlığın qorunmasında mühüm rol oynayır.

Hirkan Milli Parkı 9 fevral 2004-cü ildə yaradılmışdır və Talış dağlarının unikal meşə ekosistemini qoruyur. Astara və Lənkəran rayonlarını əhatə edən 40 358 hektarlıq ərazi Xəzər sahili boyunca uzanaraq zəngin biomüxtəliflik və nadir təbiət kompleksləri ilə seçilir. Parkda yayılan rütubətli subtropik iqlim çoxsaylı bitki və heyvan növləri üçün əlverişli yaşayış mühiti yaradır.

Bu ərazi dünya miqyasında qorunan Hirkan floristik bölgəsinin əsas hissəsini təşkil edir. Relikt və endemik növlərlə zəngin Hirkan Milli Parkı Azərbaycanın təbiət irsinin vacib tərkib hissəsidir və Cənubi Qafqazın ən nadir meşə ekosistemlərindən birini təmsil edir.

Göygöl və ətrafındakı sıx meşələr zənginliyi, mənzərə gözəlliyi və təbii müxtəlifliyi ilə dünya miqyasında tanınır. Bu ərazi Azərbaycanın ilk qoruq tarixinə malikdir — Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu 1925-ci ildə yaradılmışdır. Daha sonra genişləndirilmiş və 2008-ci il tarixində Göygöl, Daşkəsən və Goranboy rayonlarının inzibati ərazilərini əhatə edən Göygöl Milli Parkı təşkil edilmişdir. Parkın ərazisi hazırda 12 755 hektardır.

Parkın yüksək dağ-meşə ekosistemi, təmiz su hövzələri və unikal mənzərəsi bura xüsusi ekoloji dəyər qazandırır. Adını aldığı Göygöl gölü Azərbaycanın ən gözəl təbii abidələrindən biridir və aysberq-mavi suyu ilə tanınır. Bu ərazi həm elmi araşdırmalar, həm də istirahət üçün unikal imkanlar yaradır.

Abşeron Milli Parkı Azərbaycan Respublikasının ən unikal qorunan təbiət ərazilərindən biridir. Park 8 fevral 2005-ci ildə yaradılmış və Abşeron yarımadasının sahilyanı ekosistemlərinin qorunması məqsədi daşıyır. Xəzər dənizi sahilində yerləşən bu ərazi su-bataqlıq landşaftları və yarımsəhra relyefi ilə seçilir.

783 hektar ərazini əhatə edən Abşeron Milli Parkı həm biomüxtəlifliyin mühafizəsi, həm də köçəri quşlar üçün mühüm dayanacaq rolunu oynayır. Park ərazisi nadir və təhlükə altında olan növlərin qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır və ekoloji tarazlığın saxlanmasına töhfə verir.

Ağgöl Milli Parkı Azərbaycan Respublikasının mühüm su-bataqlıq ekosistemlərini qorumaq məqsədilə 5 iyul 2003-cü ildə yaradılmışdır. Park Kür-Araz ovalığında, Ağcabədi və Beyləqan rayonlarının ərazisində yerləşir və ölkənin ən əhəmiyyətli quş yaşayış məkanlarından biri hesab olunur.

17 924 hektar sahəni əhatə edən Ağgöl Milli Parkı yarımsəhra landşaftları, düzən gölləri və geniş su-bataqlıq əraziləri ilə seçilir. Bu ərazi köçəri quşların miqrasiya yolları üzərində yerləşdiyinə görə bioloji müxtəlifliyin qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır və ekosistemin təbii balansının saxlanmasına mühüm töhfə verir.

Altıağac Milli Parkı Azərbaycan Respublikasının dağ-meşə ekosistemlərinin qorunması məqsədilə 31 avqust 2004-cü ildə yaradılmışdır. Park Böyük Qafqaz dağlarının cənub-şərq ətəklərində, Xızı rayonu ərazisində yerləşir və zəngin təbii landşaftları ilə seçilir.

11 035 hektar sahəni əhatə edən Altıağac Milli Parkı dağ meşələri, dağ çəmənlikləri, yarımsəhra və meşə-çöl landşaftlarının vəhdətini özündə birləşdirir. Bu müxtəliflik parkın bioloji zənginliyini artırır və ekosistemlərin təbii tarazlığının qorunmasında mühüm rol oynayır.

Qızılağac Milli Parkı Azərbaycan Respublikasının ən geniş və ekoloji baxımdan ən əhəmiyyətli su-bataqlıq ərazilərindən biridir. Park 26 sentyabr 2018-ci ildə yaradılmış və Xəzər dənizi sahili boyunca yerləşən unikal ekosistemlərin qorunması məqsədi daşıyır. Milli park Lənkəran, Masallı və Neftçala rayonlarının ərazisini əhatə edir.

99 060 hektar sahəni əhatə edən Qızılağac Milli Parkı su-bataqlıq landşaftları və Xəzər dənizi sahili ekosistemləri ilə seçilir. Park köçəri quşların əsas miqrasiya və qışlama məkanlarından biri olmaqla yanaşı, nadir bitki və heyvan növlərinin mühafizəsində mühüm rol oynayır.

Samur-Yalama Milli Parkı Azərbaycanın şimal-şərqində yerləşən mühüm qorunan təbiət ərazilərindən biridir. Park 5 noyabr 2012-ci ildə yaradılmış və Xəzərsahili zonada, Samur-Şabran ovalığında, Xaçmaz rayonu ərazisində yerləşir. Bu ərazi ölkənin düzən meşə ekosistemlərinin mühafizəsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

11 772,45 hektar sahəni əhatə edən Samur-Yalama Milli Parkı meşə və düzən landşaftlarının vəhdəti ilə seçilir. Park həm biomüxtəlifliyin qorunması, həm də Xəzər sahilyanı təbii sistemlərin ekoloji tarazlığının saxlanılması baxımından mühüm rol oynayır.

Şahdağ Milli Parkı Azərbaycan Respublikasının ən böyük və ekoloji baxımdan ən əhəmiyyətli qorunan təbiət ərazilərindən biridir. Park 8 dekabr 2006-cı ildə yaradılmış və Böyük Qafqaz dağ sistemində — Quba, Qusar, İsmayıllı, Qəbələ, Oğuz və Şamaxı rayonlarının ərazilərində yerləşir. Bu geniş ərazi ölkənin dağ ekosistemlərinin qorunması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.

130 508,1 hektar sahəni əhatə edən Şahdağ Milli Parkı dağ meşələri, alp çəmənlikləri və qayalıq landşaftların vəhdəti ilə seçilir. Park müxtəlif yüksəklik qurşaqlarını əhatə etdiyi üçün zəngin biomüxtəlifliyə malikdir və təbii ekosistemlərin davamlılığının qorunmasında mühüm rol oynayır.

Zəngəzur Milli Parkı Azərbaycan Respublikasının cənub-qərbində, Kiçik Qafqaz dağ sistemində yerləşən mühüm qorunan təbiət ərazilərindən biridir. Park 16 iyun 2003-cü ildə yaradılmış və Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisini əhatə edir. Bu ərazi nadir dağ ekosistemlərinin və biomüxtəlifliyin qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

42 797,4 hektar sahəni əhatə edən Zəngəzur Milli Parkı dağ meşələri, dağ çəmənlikləri və qayalı landşaftların harmonik vəhdəti ilə seçilir. Müxtəlif yüksəklik qurşaqları parkın təbii zənginliyini artırır və unikal flora-fauna kompleksinin formalaşmasına şərait yaradır.

İlisu Milli Parkı Azərbaycan Respublikasının şimal-qərbində, Böyük Qafqazın cənub makroyamacında yerləşən mühüm qorunan təbiət ərazilərindən biridir. Park 14 iyul 2025-ci ildə yaradılmış və Qax və Zaqatala rayonlarının ərazilərini əhatə edir. İlisu Milli Parkı dağ ekosistemlərinin, nadir flora və fauna növlərinin qorunması məqsədi daşıyır.

13 966 hektar sahəni əhatə edən park dəniz səviyyəsindən 550 metrdən 2500 metrədək yüksəkliklərdə yerləşir. Ərazi alp və subalp çəmənlikləri, yüksək mailliyə malik dağ meşələri, qayalıqlar, dağətəyi çəmənliklər və çay vadiləri ilə səciyyələnir. Bu landşaft müxtəlifliyi parkın təbii zənginliyini və ekoloji əhəmiyyətini artırır.

Axar-Baxar Milli Parkı Azərbaycan Respublikasının mərkəzi və şimal-qərb hissələrində yerləşən, təbii landşaft və biomüxtəliflik baxımından mühüm qorunan ərazilərdən biridir. Park 14 iyul 2025-ci ildə yaradılmış və Qax, Samux və Yevlax rayonlarının ərazilərini əhatə edir. Onun əsas məqsədi müxtəlif iqlim və landşaft zonalarında formalaşmış nadir ekosistemlərin qorunmasıdır.

23 901,99 hektar sahəni əhatə edən Axar-Baxar Milli Parkı mürəkkəb coğrafi quruluşa malikdir. Ərazi bozdağlar, arid yarımsəhra bozqırları, Qanıxçay boyu tuqay meşəlikləri və geniş qamışlıqlarla səciyyələnir. Bu landşaft müxtəlifliyi parkın həm flora, həm də fauna baxımından zəngin olmasına şərait yaradır.